- SCHENKING IN NOTARIËLE AKTE

Nieuwsbrief | 2017 | September

Het komt voor dat een schenker onder druk wordt gezet om een schenking te doen. De begunstigde van de schenking maakt dan misbruik van de omstandigheden. Een schenker kan na het doen van de schenking een beroep doen op dit misbruik. Om de schenker te beschermen moet degene die de schenking heeft gekregen kunnen aantonen dat er geen sprake was van misbruik van omstandigheden. Dit vermoeden van misbruik van omstandigheden is in de wet vastgelegd en geldt tenzij het tegendeel wordt aangetoond door de begunstigde. Kan de begunstigde het ontbreken van misbruik van omstandigheden niet aantonen dan wordt de schenking vernietigd. Dit is niet het geval wanneer de schenking is vastgelegd in een notariële akte. Wanneer een schenker dan beweert dat de schenking door misbruik van omstandigheden is tot stand gekomen, moet de schenker zelf dit misbruik aantonen. De bewijslast wordt dan omgekeerd. Aangezien het bewijs van het maken van misbruik van de omstandigheden of het ontbreken daarvan vaak moeilijk te leveren is, eindigt een procedure vaak in het nadeel van degene die het bewijs moet leveren.

Onlangs is voor het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden een procedure gevoerd door erfgenamen van de schenker. De schenker was een man die afhankelijk was van een vrouw, die hij in korte tijd een bedrag van € 160.000 schonk.
Het Hof wijkt niet van de wet af en legt de bewijslast bij de vrouw. De vrouw slaagt niet in het bewijzen van het ontbreken van misbruik van omstandigheden. Het feit dat de schenker aandrong op de schenkingen is daarvoor niet voldoende. De schenkingen worden door het Hof vernietigd.

Ook de Hoge Raad heeft in 2016 een uitspraak gedaan over de bewijslastverdeling, wanneer een schenker een beroep op misbruik van omstandigheden doet.
In de uitspraak van de Hoge Raad wordt ondermeer verwezen naar de toelichting bij de totstandkoming van betreffende wetsartikel (artikel 7:176 BW). De bedoeling van dit artikel is het versterken van de positie van de schenker. Wanneer er een notariële akte is opgemaakt bestaat geen behoefte aan deze bescherming. In dat geval mag voorhands worden uitgegaan dat de schenker niet overhaast en zonder ongeoorloofde beïnvloeding is te werk gegaan.

Er is een uitzondering op de hoofdregel van de bewijslastverdeling, wanneer de bewijslastverdeling in strijd zou zijn met de redelijkheid en billijkheid. Dit kan zich voordoen wanneer alleen de schenker over bewijsmateriaal beschikt of dat het betoog van de schenker zo onwaarschijnlijk is dat voorlopige aanvaarding ervan de wederpartij in een onredelijke bewijspositie zou brengen.
In de betreffende procedure wil de zuster als erfgenaam van moeder de schenkingen van moeder aan haar zoon, de broer, laten vernietigen, omdat de broer misbruik van de omstandigheden zou hebben gemaakt. De zuster bewijst haar verhaal met onderhandse schenkingsakten (effectentransacties). De zuster heeft hiermee volgens de Hoge Raad voldoende het mogelijke misbruik aannemelijk gemaakt.
De Hoge Raad verwerpt in hoger beroep de voorgaande uitspraak van het Gerechtshof. Volgens de Hoge Raad wijst de wet de broer aan om te bewijzen dat er geen sprake was van misbruik van omstandigheden. Dit is alleen anders wanneer de redelijkheid en billijkheid in de gegeven omstandigheden eisen dat de zuster het misbruik moet bewijzen. Het Gerechtshof had in zijn uitspraak niet onderzocht of in het concrete geval dergelijke omstandigheden aanwezig waren. Omdat de Hoge Raad niet zelf over feitelijke omstandigheden mag oordelen is de zaak terugverwezen naar een ander Gerechtshof om dit alsnog uit te zoeken.

Het ontbreken van misbruik van omstandigheden blijkt vaak moeilijk aan te tonen, waardoor het mogelijk is dat schenkingen in een onderhandse akte of zonder akte later kunnen worden vernietigd.
De omkering van de bewijslast maakt dat estate planners pleiten voor het vastleggen van schenkingen van grote bedragen zoals bijvoorbeeld de schenking van € 100.000 voor de eigen woning in een notariële akte.